त्वचा, शरीर की सुंदरता का पहला आधार है। गोरा या सांवला रंग मायने नहीं रखता—
दाग-धब्बों से मुक्त, चमकदार, साफ़ और स्वस्थ त्वचा ही असली सौंदर्य है।
त्वचा के करोड़ों रोमछिद्र शरीर की गंदगी पसीने के रूप में बाहर निकालते हैं और वातावरण की ऑक्सीजन अंदर पहुँचाते हैं।
इसलिए त्वचा की देखभाल = संपूर्ण स्वास्थ्य + आत्मविश्वास।
यदि आप टैन, दाग, झुर्रियाँ, रूखापन या चेहरे की चमक में कमी से परेशान हैं—तो ये 14 आयुर्वेदिक प्रयोग आपकी त्वचा को भीतर से निखार सकते हैं।
सामग्री: बेसन, हल्दी, दूध, नमक (2 चुटकी), मनपसंद तेल की 3–4 बूंदें
कैसे लगाए:
चेहरे, गर्दन, हाथ-पैर पर मसाज करें
10–15 मिनट सूखने दें → हाथ से मलकर निकालें → गुनगुने पानी से स्नान
फायदे:
तैलीय चमक और चिपचिपाहट कम
रोमछिद्रों की सफाई → ताजगी
गर्दन की महीन झुर्रियाँ हल्की
त्वचा कोमल और साफ़ बने
रूटीन:
पहले 7 दिन रोज़ → फिर सप्ताह में 1 बार
ध्यान: आँखों व भौंहों पर न लगाएँ
दूध में नींबू डालें → फटने दें → चेहरे-कान-हाथ-पैर पर लगाएँ
फायदे:
गंदगी हटे, रोमछिद्र साफ़
त्वचा मुलायम व चमकदार
रुई से चेहरे-गरदन-हाथ-पैर पर लगाएँ → आधा घंटा बाद धोएँ
फायदे:
रूखापन कम, त्वचा नरम
दाग-धब्बे धीरे-धीरे हल्के
कांति बढ़े, त्वचा खिली-खिली दिखे
मलाई 20 मिनट → धो दें
फायदे: वही + प्राकृतिक नमी + softness + glow
गेहूँ या जौं आटा + हल्दी + सरसों तेल + थोड़ा गुनगुना पानी
कैसे: स्नान से आधा घंटा पहले लगाएँ → सुखने पर हाथ से रगड़कर हटाएँ
फायदे:
चिपका तेल व गंदगी हटे
निखार और softness
टैन कम → fresh tone
रूटीन:
शुरुआत में रोज़ → फिर सप्ताह में 1 बार
महक के लिए चंदन मिलाएँ
1 बाल्टी पानी + 2 नींबू का रस
फायदे:
रोमछिद्र खुलें
श्यामलता हल्की
निखार व ताजगी
सीज़न:
सर्दी–गुनगुना | गर्मी–ठंडा
इमली भिगोकर पानी छानें → शरीर पर लगाएँ → 10–15 मिनट बाद स्नान
फायदे:
पुराना टैन हटे
दाग कम
रंगत उजली दिखाई दे
रूटीन:
लाभ तक रोज़ → बाद में सप्ताह में 1 बार
आंवला चूर्ण + गुनगुना पानी → शरीर पर 10–15 मिनट
फायदे:
रंगत निखरती
श्यामलता कम
हल्का टैन हटे
अंदरूनी सहयोग:
गाजर, पालक, टमाटर, सेब → रक्तवृद्धि → तेजी से glow
त्रिफला, अरंडी तेल या तांबे पानी → कब्ज दूर → चमक बढ़े
नोट: कब्ज = चेहरे पर दाग + काला पन + dull skin
हल्की मसाज → साफ़ करें
फायदा: दाग-धब्बे कम, त्वचा में साफ़ चमक, मुंहासे नियंत्रित
सुबह-शाम लगाएँ
फायदे:
लालिमा (healthy blush)
त्वचा में freshness
दिनभर glow
चेहरे-गर्दन पर 15 मिनट
फायदे:
महीन झुर्रियाँ हल्की
skin tightening
smooth texture
रोज़ रात को मसाज
फायदे:
गाल-गर्दन की firmness
उम्र बढ़ने के संकेत कम
पपीता गूदा 15 मिनट → धो दें
फायदे:
dead skin हटे
softness + glow
झुर्रियाँ हल्की
हल्के हाथ से मसाज → 10 मिनट बाद धोएँ
फायदे:
काले घेरे हल्के
आँखों के आसपास soft glow
महिलाओं के लिए:
यदि मासिक धर्म अनियमित है → पहले उसे संतुलित करें → dark circles खुद कम दिखेंगे।
सुंदरता = साफ पेट + मिताहार + पर्याप्त नींद + नियमित प्रयोग
| आदत | नुकसान |
|---|---|
| देर रात मोबाइल | dull skin |
| कम पानी | रूखापन |
| कब्ज | दाग-धब्बे |
| तला-भुना | तेलीय चमक |
| स्ट्रेस | झुर्रियाँ |
| नींद कम | dark circles |
| सुबह | दोपहर | शाम | रात |
|---|---|---|---|
| नींबू पानी स्नान | फल/सलाद | बेसन+गुलाब पैक | अश्वगंधा तेल मसाज |
| चंदन+गुलाब पैक | पानी 8 ग्लास | पपीता मसाज (एक दिन छोड़) | त्रिफला / तांबे पानी |
| समस्या | उपाय |
|---|---|
| टैन | इमली / नींबू स्नान |
| दाग | बेसन + गुलाब जल |
| झुर्रियाँ | मलाई + अश्वगंधा तेल |
| रूखापन | दूध + मलाई |
| Blackheads | उबटन (1 & 5) |
| Dark circles | आंवला + केसर |
स्रोत: पारंपरिक अनुभव + आयुर्वेद ग्रंथ आधारित जानकारी
वेबसाइट: ayurvediyaupchar.com
At AyurvediyaUpchar, we are dedicated to bringing you the ancient wisdom of Ayurveda to support your journey toward holistic well-being. Our carefully crafted treatments, products, and resources are designed to balance mind, body, and spirit for a healthier, more harmonious life. Explore our range of services and products inspired by centuries-old traditions for natural healing and wellness.
आयुर्वेदीय उपचार में, हम आपको आयुर्वेद के प्राचीन ज्ञान को समग्र कल्याण की ओर आपकी यात्रा में सहायता करने के लिए समर्पित हैं। हमारे सावधानीपूर्वक तैयार किए गए उपचार, उत्पाद और संसाधन स्वस्थ, अधिक सामंजस्यपूर्ण जीवन के लिए मन, शरीर और आत्मा को संतुलित करने के लिए डिज़ाइन किए गए हैं। प्राकृतिक उपचार और कल्याण के लिए सदियों पुरानी परंपराओं से प्रेरित हमारी सेवाओं और उत्पादों की श्रृंखला का अन्वेषण करें।